Domein
Categorie

Innovatie in de wachtkamer: Stagnerende innovatie in de zorg

In de zorg speelt het, maar ook andere sectoren hebben er mee te maken: De waiting game. Ook wel: het kip-ei-probleem. Partijen wachten op elkaar om stappen te zetten op het innovatiepad. Of het nu een bewuste, weloverwogen keuze is of een kwestie van onwetendheid of onzekerheid, duidelijk is dat de innovatie niet voldoende op gang komt. Innovatie die zo nodig is om maatschappelijke vraagstukken op te lossen.

Op 11 februari stond de waiting game in de gezondheid(szorg) centraal in de EBU Expertmeeting. Ondernemers, overheid, kennisinstellingen en intermediairs bespraken onder leiding van Monique Roso van de Economic Board Utrecht (EBU), de oorzaken en mogelijke oplossingen voor het grote wachten.

Investeren in preventie helpt vooral anderen

Een artikel van eerder op de dag (zie Skipr) illustreert volgens Jelle van der Weijde, domeinmanager Gezond bij EBU, precies waar het over gaat. Er wordt nog onvoldoende geïnvesteerd in preventie binnen de zorg, doordat financiële prikkels daarvoor ontbreken. ‘Wie investeert in preventie is een dief van eigen portemonnee of – positiever uitgedrukt – helpt vooral anderen.’, citeert de auteur van het artikel staatssecretaris Paul Blokhuis (VWS). We kunnen er niet omheen; de transitie van zorg voor zieken naar preventie brengt veel uitdagingen met zich mee. Het huidige systeem is er niet op ingericht.

“Over de vraagstukken in de gezondheidszorg is wel overeenstemming. Over wat we eraan kunnen doen vaak ook wel. En toch gebeurt er niet voldoende."

Jelle van der Weijde, domeinmanager Gezond

Waiting game

Precies die constatering bracht bij masterstudent Innovatiewetenschappen Jan Cox de vraag naar boven: hebben we het hier over een waiting game? Van der Weijde: “Over de vraagstukken in de gezondheidszorg is wel overeenstemming. Over wat we eraan kunnen doen vaak ook wel. En toch gebeurt er niet voldoende. Hoe komt dat en hoe richten we het zorg en welzijnslandschap dan in om het grote wachten op te lossen. Hoe helpen we ondernemers in de zorg en daarmee de gezondheid van mensen nu echt verder?”.

Cox kwam op het idee door het principe dat je ziet in rondebaanfietsen. De deelnemers wachten op elkaar. Te vroeg starten geeft garantie op verlies, maar te laat starten ook. Vol onzekerheid over wie als eerste in beweging komt, houden de fietsers elkaar in de gaten. “Ook in innovatie zie je veel onzekerheid bij anderen en ook bij jezelf, dus is er de neiging om af te wachten

Kosten en baten niet op één plek

Cox legt uit: “Wat meer dan ooit geldt in de transitie naar preventie, is dat degene die de investeringen doet, vaak niet degene is die ook de baten krijgt. Door preventie komen er minder mensen in het ziekenhuis. Fijn, maar als je businesscase gebouwd is rondom het opnemen en verzorgen van mensen, is het anders”.

Een voorbeeld is de silent killer, de aandoening die veel zieken veroorzaakt: hoge bloeddruk. Met een paar relatief goedkope meetinstrumenten wordt de awareness vergroot, is de aandoening op te sporen en dit kan veel leed voorkomen bij duizenden mensen. Toch is de businesscase niet rond te krijgen, geeft Cox aan. Doordat niemand de eerste stap wil of durft te zetten, bloeden dit soort projecten dood. “Er is sprake van verkeerde incentives. Partijen geven aan dat als zij investeren in preventie, dat zij dan inkomsten mislopen”.

De eerste zijn is niet zo aantrekkelijk

Cox over zijn bevindingen: “De eerste zijn klinkt goed. Maar het kost tijd, geld en energie. En dan gaat iemand anders ermee vandoor. Die zorg hoor je veel terug. Startups moeten soms veel geld investeren om aan te tonen dat iets effectief is. Dat geld hebben ze vaak niet, maar grote partijen – met geld- stappen niet in. Dat doen ze pas als het bewezen effectief is.” Een klassiek kip-ei-probleem.

Ook is de onzekerheid in wet- en regelgeving een bezwaar. Omdat innovatie in de zorg nog vrij jong is, is wet- en regelgeving niet altijd optimaal. Dit weerhoudt sommige partijen er ook van om te investeren, want wat als wetgeving veranderd en die mooie innovatie mag niet meer worden gebruikt?

“Er is sprake van verkeerde incentives. Partijen geven aan dat als zij investeren in preventie, dat zij dan inkomsten mislopen.”

Jan Cox, masterstudent Innovatiewetenschappen

Alles duurt lang in de zorg

De punten die Cox tegenkwam in zijn onderzoek worden aan de levende lijve ondervonden door ondernemer Oscar van Dijk. Na drie eerdere startups in andere sectoren kwam Van Dijk terecht in de zorg. Wederom met een startup. Zijn observatie: “Alles duurt heel lang in de zorg. Als startup kom je minder snel tot omzet, laat staan tot winst dan in andere sectoren”. In een eerdere startup verstuurde hij DVD’s naar mensen die ze via internet besteld hadden. Duidelijk vóór het streaming en Netflix-tijdperk dus. Omdat de businesscase prioriteit had, wilden veel partijen aanhaken en snelheid maken.

Zorgverzekeraars willen er gewoon niet ondernemend over denken.

Oscar van Dijk, ondernemer

Validatie en vergoeding

Heel anders was het met Emma, een zelfmanagement app voor mensen met COPD, waarmee hij aan de slag ging. In 2015 gaf een zorgverzekeraar al snel aan mee te willen denken. “Maar vergoeden wilde de verzekeraar de app niet. Want er was niet genoeg bewijs”, geeft Van Dijk aan. ”Dus we gingen testen in een ziekenhuis met 10 patiënten. Het aantal opnamen en de opnameduur wisten we te reduceren; er was 30% vermindering! Maar de verzekeraar gaf aan dat dat toeval zo kunnen zijn. Dan ben je weer veel tijd en geld kwijt. Een nieuwe test met een grotere groep was nog positiever; 70% reductie van opname. Maar met 25 patiënten was het nog steeds niet significant, dus er kwam geen vergoeding. Zorgverzekeraars willen er gewoon niet ondernemend over denken”, volgens een teleurgestelde Van Dijk.

Een validatiestudie kost al snel een paar ton en dat heeft een startup meestal niet. En de echte problemen komen zelfs pas in de scale-upfase. “En dan is er helemaal geen geld beschikbaar. Wel weer aan het eind als er een vergoeding van de verzekeraar is. Maar dat haalt 90% van de innovaties niet”, volgens Van Dijk. Toch geeft de ondernemer aan in de zorg te willen blijven en met een lange adem heeft hij nu toch zicht op positieve ontwikkelingen en een gesprek bij CZ.

Tegengestelde belangen en regie

De gezondheidszorg is een domein met veel tegengestelde belangen. Verzekeraars willen bijvoorbeeld graag preventie, maar ziekenhuizen niet, omdat het omzet wegneemt. Er zijn wel transformatiegelden voor het opvangen hiervan, maar deze gelden worden slechts marginaal benut.

Vanuit het publiek wordt door de Dealmaker Arbeidsmarkt Gezondheid bij de gemeente Utrecht geopperd dat de zorg en ondernemers elkaar meer moeten ontmoeten en elkaar beter moeten leren begrijpen. Toch ligt dat volgens Van Dijk en ook andere ondernemers in de zaal niet zo eenvoudig. Vanuit een geheel ander domein wordt dit beaamd. Ook in de circulaire economie wordt namelijk gevoeld dat de overheid de ondernemers wel aanhoort, maar er verder niets mee doet. De waiting game wordt hier ook herkend. Samen concluderen de deelnemers aan de expertsessie dat het ook gewoon heel lastig is om te veranderen. Zelfs in grote bedrijven is het moeilijk, waar 70% om exploitatie gaat en 30% om exploratie. Die twee werelden, die van exploitatie en van exploratie, communiceren vaak lastig.

Experimenteren en het systeem veranderen

Zowel de gemeente Hilversum als Amersfoort en de provincie Utrecht reageren vanuit de zaal en geven aan dat er stappen worden gezet, maar dat het niet altijd eenvoudig is met alle tegengestelde belangen. “Proeftuinen helpen, omdat ze de ondernemers even beschermen tegen het systeem. Maar daarna wil je naar buiten toe, dus dan heb je opeens wél te maken met het systeem. Opschalen is het toverwoord, maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Het vergt proeftuinen en parallel het systeem veranderen met nationaal beleid”.

Kunnen we zo’n grote transformatie wel aan, kunnen we die regisseren en bij wie ligt dat dan?

Monique Roso, EBU research

Missie en urgentie

Cox geeft aan dat er meer vanuit een gezamenlijke missie (richting preventie) gedacht kan worden, en dat daarop het innovatiesysteem kan worden aangepast. In plaats van losse technologieën introduceren en hopen dat ze het systeem overleven. Zo’n breed gedragen missie lijkt er nog niet te liggen. Roso vraagt zich afsluitend hardop af: “Kunnen we zo’n grote transformatie wel aan, kunnen we die regisseren en bij wie ligt dat dan?

Over EBU Expertmeetings

De Economic Board Utrecht programmeert maandelijks rondom een relevant onderwerp een expertmeeting, met als doel in gezamenlijkheid de initiatiefase van (nieuwe) initiatieven te bespreken (co-creatie) en elkaar te inspireren. De expertmeetings worden maandelijks door EBU of door een van haar partners georganiseerd.