Domein
Categorie

Luctor et emergo

Het was tijdens het reces van de verzengende zomer van 2018 dat er stilletjes bericht uit Den Haag kwam: het Nederlandse innovatiebeleid krijgt een maatschappelijk randje. Via een kamerbrief maakte het ministerie van EZK bekend dat de topsectoren zich voortaan meer zouden richten op vier maatschappelijke thema’s: veiligheid; landbouw, water en voedsel; gezondheid en zorg; energietransitie en duurzaamheid. Bijna reden voor een feestje, want zou het kabinet nu serieus werk gaan maken van mission-oriented research en innovatie zoals Mariana Mazzucato dat in februari 2018 voor de EU had opgeschreven? Met een ‘grand challenge’ als vertrekpunt, concrete missies als vervolgstap en een waaier aan bottom-up projecten en experimenten die bijdragen aan die missies, en waarin ruimte is voor succes, falen en lessons learnt?

Helaas bleef de kurk op de fles prosecco: zo missie-gedreven gaat het Nederlands innovatiebeleid niet worden. De betrokken departementen gaan in 2019 de missies formuleren, en get zal voortbouwen op de samenwerking van de topsectoren en hun kennis- en innovatieagenda’s. Drie innovatiewetenschappers, onder wie hoogleraar Marko Hekkert, constateerden dat zo nog steeds sprake is van een ‘push’ vanuit de topsectoren in plaats van een ‘pull’ vanuit .... ja, vanuit wie eigenlijk? Wie is er verantwoordelijk voor het formuleren van een concrete missie, zonder meteen de oplossing te dicteren? Wie durft een probleem te formuleren, en de weg open te laten voor experimenten? In een politieke omgeving is dat verrekte lastig, want experimenten kunnen mislukken. Een mislukte pilot in een politiek klimaat met een sterke afrekencultuur betekent direct einde politieke loopbaan. Dat doodt iedere vorm van innovatie. In de hele keten van besluitvorming, dagelijkse aansturing en publiek-private samenwerking zal dus sprake moeten zijn van vertrouwen, transparantie, heldere afspraken en een cultuur van ‘leren door te doen’.

Het kán wel. Rijkswaterstaat heeft ruime ervaring met innovatieprogramma’s in samenwerking met bedrijven; duurzaamheid, energie, klimaat en smart mobility worden geïntegreerd in nieuwe toepassingen. Provincies experimenteren ermee, zoals Zuid-Holland. Op de N211 testen BAM Infra en ingenieursbureau Sweco maatregelen om de weg CO2-negatief te maken, de Enschedese startup 4Silence mag op de N223 bewijzen dat zijn WhisStone vrachtwagengeluid reduceert. Pilots houden soms ook voortijdig op: in 2016 reden de autonoom rijdende WEpods slechts een week rond in Appelscha. Lesson learnt was dat ook experimenten goed moeten worden voorbereid, en ingebed in een learning community die oog heeft voor de langere termijn. Pilots werken niet als kortlopend prestigeproject.

"Innovatiebeleid wordt nu nog gezien als iets van het Rijk, iets met innovatieboxen en innovatiesubsidies voor bedrijven die moeilijke dingen met technologie doen. "

Innovatiebeleid wordt nu nog gezien als iets van het Rijk, iets met innovatieboxen en innovatiesubsidies voor bedrijven die moeilijke dingen met technologie doen. Maar innovatie gaat heel direct over versterking van de regionale en nationale concurrentiekracht. Niet door te investeren in wegen of toplocaties. Maar door te investeren in toepassing van kennis, eerst op kleine en daarna op steeds grotere schaal. Dat stimuleert ondernemers, kennis- en onderwijsinstellingen maar ook betrokken burgers. We hebben het eerder geflikt, al was er in 1953 een watersnoodramp voor nodig. Maar door de vasthoudende learning by doing-mentaliteit bij de realisatie van de Deltawerken hebben we er nu wel onze wereldwijde reputatie aan te danken.

Monique Goddijn-Roso

Monique Goddijn-Roso is onderzoekscoördinator EBU Research.

06-33679242 06-33679242