Categorie

Van Gaal

“De groei van maatschappelijke initiatieven vraagt om een improviserende en inspirerende overheid.” Een citaat uit het bestuursakkoord van de gemeente Leusden dat blijft galmen in mijn hoofd. Voor de Economic Board Utrecht analyseerde ik alle 28 bestuursakkoorden van bij de EBU betrokken gemeenten. Het woord samenwerking telde ik letterlijk honderden keren, als uiting van een overheid die zich bewust wordt van haar relatief bescheiden positie. In voetbaltermen: de overheid is coach, geen scorende spits of spelverdeler, laat staan aanvoerder.

Van sturen naar toelaten

Laat de woorden nog even op je inwerken: een improviserende en inspirerende overheid. Hoe verhoudt zich dat met de visie dat een overheid er is om een samenleving in te richten, vorm te geven, te sturen? In de ruimtelijke ordening zagen we deze kanteling al eerder, met de introductie van ontwikkelingsplanologie tegenover de vertrouwde toelatingsplanologie: hoe bewegen we mee met ontwikkelingen -soms stimulerend, soms remmend- in plaats van dat we alles dichttimmeren in nauwgezet geformuleerde bestemmings- en streekplannen die eenmaal per 30 jaar worden geactualiseerd. Eenzelfde trend zien we nu in alle domeinen van de samenleving: sociale en economische zaken, werk, onderwijs en zorg. In alle domeinen treden veranderingen steeds sneller op, en dat vraagt ook een overheid die kan omgaan met die ontwikkelingen.

Wat vraagt dat?

Hoe verhoudt een overheid zich tot een samenleving die barst van de ideeën en daar ruimte voor vraagt? Die vraagt om stimulering? Anderzijds is het ook nog steeds een samenleving die soms behoefte heeft aan veiligheid en zekerheid. Wat vraagt dat van medewerkers? In twee bestuursakkoorden wordt die vraag expliciet gesteld: hebben wij als gemeente een toekomstbestendig ambtelijk apparaat? Met mensen die ontwikkelingen in werk, economie en samenleving zien en kunnen vertalen naar hun eigen rol. Mensen die al vragend conclusies kunnen trekken over waar ruimte is gewenst en waar zekerheid nodig is. Het vraagt ook om een ander instrumentarium: geen regels maar communicatie, geen nota’s met stippen op de horizon maar scenario’s. Anders gezegd: we moeten ruimte creëren, voor de mensen buiten de overheid en voor onszelf. Want in de wereld die voor ons ligt, zal verandering de enige constante zijn.

Ruimte voor ideeën

Hebben we dan alle ingrediënten voor een nieuwe samenwerking tussen overheid en samenleving? Nieuwe mensen: check. Nieuwe middelen: check. Ehm: is de (politieke) sturing ook gericht op samenwerking, op de rol van de overheid als coach? Op ruimte voor de burger, de ondernemer, de andere overheid? Ruimte voor ideeën en creativiteit, binnen en buiten de organisatie? Ruimte voor missers, leermomenten, voor een meanderende resultatenlijn? Een goede coach beseft tenslotte ook dat hij niet zelf speelt, maar het doet met het talent dat staat opgesteld.

Monique Goddijn-Roso

Monique Goddijn-Roso is onderzoekscoördinator EBU Research.

06-33679242 06-33679242